Categorie: Oost-Europa

Het Zwarte Vierkant van de man uit Kiev

300px-Malewitsch

J. is op het idee gekomen om samen de Malevich-tentoonstelling in het Stedelijk Museum te bekijken. Kan ik hem misschien uitleggen waarom het Zwarte Vierkant kunst is? En, als ik dat niet onder woorden kan brengen, kan ik hem dan misschien vertellen wat de andere betekenissen van dit schilderij zijn, waar minstens tien mensen in zwijgende aanbidding naar opkijken? Het lukt me niet, vandaag kan ik geen woorden vinden voor het schilderij dat me altijd weer naar de strot grijpt. (meer…)

Sotsji

Schermafbeelding 2016-06-25 om 19.38.22

Citaat:
‘Op een heuvel buiten Sotsji liggen gerestaureerde witte kerken met uientorens waarvan het bladgoud glanst in de felle zon. […] De monotone samenzang klinkt als een serie stemmen uit een andere wereld en een andere tijd. Toen Rusland uit naam van de orthodoxie expandeerde, woonden hier Kaukasische bergvolken die zich tot de islam hadden bekeerd, bekend als Adygiërs, maar ook als Tsjerkessen. Zij lieten zich moeilijk onderwerpen en vielen veelvuldig het fort aan dat de Russen hadden gebouwd op de plek die zij soatsji noemden. In 1864 veroverden de Russen de kust uiteindelijk met een militaire overmacht, en een etnische zuivering volgde. Meer dan een half miljoen Kaukasische moslims vluchtten naar het Osmaanse Rijk. […] Als de Olympische Winterspelen in 2014 worden geopend, is een tsaristische moordpartij uit 1864 precies honderdvijftig jaar oud.’
Uit: Olaf Tempelman, Omweg naar Istanboel. De kusten van de Zwarte Zee, met foto’s van Marco van Duyvendijk, Amsterdam 2013

Stalins sterfdag

Malevitsj-signatuur1-e1362469238549

‘Lang leve oom Jozef Stalin, wiens lippen zoeter zijn dan frambozen’, zingt Julia in De draad en de vliegende naald. Ze moet er om lachen, al realiseert ze zich dat ze een paar jaar eerder vanwege dat gegiechel nog gearresteerd had kunnen worden.

Vandaag is het zestig jaar geleden dat Iosif Vissarionovitsj Stalin is overleden. Ook al heeft hij naar schatting ruim tien miljoen doden op zijn geweten, in Rusland begint oom Stalin in sommige kringen weer een sterrenstatus te krijgen. (meer…)

Boodschappennetje

images-12-200x149

Als ik een boek in mijn handen heb met achterin een stamboom en een lange lijst van de belangrijkste personages, dan ga ik er eens lekker voor zitten. Dat deed ik een paar weken geleden eindelijk voor het epos van Vasili Grossman, Leven en lot. ‘Anna Semjonovna Strum, Anna Vladimirovna Sjaposjnikova en Sofja Osipovna Levinton zijn jeugdvriendinnen. Anna Semjonovna Strum, Maroesja en Sonja Sjaposjnikova en Tolja zijn bij het begin van de roman overleden en komen alleen in de herinnering van andere personages voor.’ Als je de weg nog niet kwijt bent, moet je het boek zeker gaan lezen omdat je onvergetelijke uren zult beleven. (meer…)

Baltische ziel

tumblr_m3vmzsfPX61qbzec1o1_500

De huizen in de Elizaveta iela, Riga, hebben er niets mee te maken dat Katarzyna Kobro hier aan het begin van de vorige eeuw woonde op de nummers 4, 7, en 12. Met Baltische zielen van Jan Brokken (Uitgeverij Atlas, 2010) onder de arm lopen we door haar straat. Het huis op nummer 10A is ontworpen door Michal Eisenstein, de vader van de beroemde filmmaker Sergej, het is over the top Jugendstil, een taart waarvan de slagroom smelt. (meer…)

VIP

images3

In Riga worden we gelokt door het gelui van klokken. In de verte zien we de uien op de torens van de orthodoxe kathedraal. We beginnen sneller te lopen, daar moet iets bijzonders aan de hand zijn, dat kan niet anders. We passeren de Esplanade, bushaltes en bedelaars. Op het trottoir knielen gehoofddoekte vrouwen. Popes in goudkleurige gewaden staan in het portaal van de kerk. Een van hen loopt het trottoir op, tuurt de weg af waar het verkeer voorbij raast. Er wordt op een belangrijk persoon gewacht, dat is wel duidelijk. (meer…)

Voorbij

stalinDM2109_468x551

In Kaunas staan we voor een kerk waarvan we niet zeker weten of het een kerk is. Toch moet het een kerk zijn, want ergens boven wat misschien de hoofdingang is, zien we een mozaïek met een Christuskop. We lopen om het gebouw heen en gaan door een zijdeur naar binnen. Nu weten we het zeker, dit is geen kerk maar een magazijn, in de hal staan stoelen opgestapeld, dozen, onduidelijke goederen die met touwen tot bundels zijn geknoopt. Achter een glazen afscheiding branden kaarsen, we horen gefluister, er zitten vrouwen te bidden. Zo zacht als we kunnen gaan we naar buiten. (meer…)

De film, het gedicht, het boek, de titel

arseny-tarkovsky

De Spiegel van Andrei Tarkovski: het was een van de eerste films die ik in het begin van de jaren negentig bekeek in een Warschaus bioscoopje. Het Russisch in de film kon ik niet verstaan, de Poolse ondertiteling kon ik nog niet lezen. Maar dat gaf niet: de film is een soort gedicht in beelden. Ik werd reddeloos verliefd op De Spiegel, en later op alle andere films van Tarkovski. (meer…)

In memoriam: Milo Anstadt

milo_haga_091005-006-small-150x150

‘Altijd als ik een formulier moet invullen, aarzel ik bij de vraag naar mijn land van geboorte. Is het Polen? Oekraïne? Sovjetunie? Toen mijn ouders trouwden, lag Lwów in Oostenrijk en heette het officieel Lemberg. Toen ik geboren werd lag het in Polen. Nu ligt het in de sovjetrepubliek Oekraïne.’ De schrijver van deze woorden, Samuel Marek (Milo) Anstadt is op 16 juli in Amsterdam overleden. (meer…)