Echo’s

Er bestaat vast een officiële term voor, voor die echo’s in de oude muziek. Ik hoorde ze onlangs weer eens in Arnhem, waar de Nederlandse Bachvereniging de Mariavespers van Monteverdi uitvoerde. Af en toe verdween er een zanger achter een deur in de coulissen, vanwaar hij dan onzichtbaar een stem nazong die een paar seconden eerder vanaf het podium had geklonken. Het stuk heb ik tientallen keren gehoord en ik weet niet waarom het me nu meer dan anders ontroerde. Omdat het live was, waardoor ik zag hoe de echo’s zich met binnenpretjes naar de zijdeur haastten? Omdat die echo’s de schoonheid van de muziek verdubbelden? Omdat je wist wat er zometeen zou gaan klinken, en het dan toch net anders was?

Er bestaat vast een officiële term voor, voor de echo’s in een schilderij. Beeldrijm? Kleurrijm? In het voorjaar deed ik iets wat andere kunsthistorici gelukkig ook doen: vijf uur in de trein zitten om een enkel schilderij te gaan zien. Ik mocht een depot in om een schilderij vol echo’s te bekijken: Tentoonstelling – schets voor een schilderij van Józef Czapski.

Een opvallend lange en blonde vrouw in een opvallende rode jurk bekijkt een schilderij dat op een wand hangt waarachter andere schilderijen zijn tentoongesteld. Je ziet het pas als je met je neus op het doek staat: de echo van de rode jurk in het schilderij dat de vrouw bekijkt, de gele stralenkrans die de echo van haar haren is, het bruine tasje dat in de verf lijkt te weerkaatsen. Ook de vrouw links, opvallend klein en roodharig in een opvallende groene jurk, weerklinkt in het schilderij dat ze net heeft bekeken. Groene en rode vegen vlammen uit het zwart tevoorschijn. De rechthoekige schilderijen zijn in hun vorm echo’s van elkaar en van de wanden waarop ze zijn geëxposeerd. En de vrouwen zijn onze echo’s: we kijken naar een schilderij waarop we vrouwen zien die naar schilderijen kijken.

De vrouw in de groene jurk wacht niet op ons. Ze is de hoek al omgeslagen en de toekomst in gewandeld. Ze ziet schilderijen die wij nog niet kunnen zien, laat echo’s achter waarvan we nog geen idee hebben.

 

Józef Czapski, Tentoonstelling – schets voor een schilderij, 1977, olieverf op doek, 50 x 65 cm., Muzeum im. Leona Wyczółkowskiego, Bydgoszcz