Vragen, vragen

schermafbeelding-2017-01-01-om-13-53-59

Het is een bijna onopvallend schilderijtje, deze dame in haar witte jurk van Gerard ter Borch. Toch kon ik mijn ogen er niet van afhouden toen ik haar zag in Dresden.

Ze staat met haar rug naar ons toe, afgesloten voor de wereld om zich heen. Ze draagt een witte jurk met spectaculair geschilderde plooien, een zwarte doek over haar schouders, het haar stijf opgestoken in modieuze rolletjes. Rechts, op de tafel bij het bed, een borsteltje, een zijden lint, zwarte voorwerpen die ik niet thuis kan brengen. Ze is in iets verdiept, maar wat is het? Maakt ze de knoopjes van haar jakje los, staat ze te huilen, leest ze een brief? Is er in dat merkwaardige theatrale bed, met de gordijnen op een kier, iemand die op haar wacht, of juist niet? En wij, waarom zijn we getuige van een scène waarin niets gebeurt of misschien iets, maar dan weten we niet waar we naar kijken?

Ter Borch heeft haar wel vaker geschilderd, deze vrouw op de rug gezien, met de rolletjes in het haar, de plooien in haar jurk, het rode bed. In het Rijksmuseum is ze in gezelschap van een man en een vrouw, en het schilderij heet De vaderlijke vermaning – een brave titel voor een voorstelling die wel als bordeelscène wordt geïnterpreteerd. In de Hermitage in St. Petersburg leest ze een brief, een man kijkt toe, de Boodschapper, als we de titel mogen geloven. Tijdgenoten van Ter Borch kenden het motief van de vrouw en gebruikten het in hun eigen werk. Zoals Samuel van Hoogstraten, die haar schilderde in zijn verstilde Pantoffels, nu in het Louvre. Leende hij een schilderij van Ter Borch? Of liet hij zich inspireren, zoals de website van het Louvre zegt, door een werk van Caspar Netscher, die weer een leerling van Ter Borch was? Hoe dan ook: hier hangt ze, aan de muur in een oer-Hollandse vertrek, op de rug gezien, de rolletjes, de plooien, het bed, maar nu in gezelschap van een jongetje. Een schilderij in een schilderij.

Van Hoogstraten maakt het raadsel alleen nog maar groter. Want wat gebeurt er in de ruimtes waar hij ons binnenleidt? Wat speelt zich af achter die deur waar de sleutels nog in het slot steken, waar iemand blijkbaar haastig uit haar slippers is gestapt? En wie heeft die bezem zo achteloos tegen de muur gezet?

schermafbeelding-2016-12-31-om-17-10-23

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s