In memoriam: Stanisław Barańczak

2094723-165x233

Naast al het schokkende wereldnieuws van het afgelopen jaar, leken andere schokkende gebeurtenissen ineens kleiner te zijn. Het verdwijnen van de filosofie als studierichting aan de Erasmus Universiteit en het verdwijnen van steeds meer kleine talen aan andere universiteiten: het zijn geen ontwikkelingen die de oudejaarsconferences halen. Maar als de UvA zijn hervormingsplannen gaat realiseren, verdwijnen de bacheloropleidingen Zweeds, Noors, Deens, Pools, Tsjechisch, Servisch/Kroatisch, en Nieuwgriekse taal en cultuur geheel uit Nederland.

Ik studeerde geen Pools aan de Uva, maar in Leiden, in de jaren dat de Poolse dichter en vertaler Stanisław Barańczak alweer een aantal jaren aan Harvard in de VS doceerde. Als actief lid van de Poolse oppositie had hij in 1981 de Adam Mickiewicz Universiteit van Poznań moeten verlaten. Hoe meer Pools ik begon te lezen, hoe vaker ik zijn naam tegenkwam. En gek genoeg niet als dichter of essayist, maar als vertaler. Dankzij Barańczak was ik minder gefrusteerd als ik Brodsky las: het leek me dat de Poolse vertalingen altijd dichter bij het Russisch origineel zouden kunnen blijven dan de Nederlandse. (Dat Brodsky vele in de Sovjet Unie verboden boeken kon lezen omdat hij het Pools beheerste, is weer een heel ander verhaal).
Vorige week, op Tweede Kerstdag, is Barańczak overleden. Hij was 68 jaar en liet een enorm oeuvre achter. Op mijn bureau ligt een van zijn boeken, dat iedere vertaler die Pools leest zou moeten lezen: Ocalone w tłumaczeniu (Gered in vertaling). Het bevat prachtige essays over de kunst van het vertalen, waaronder Barańczaks bekende ‘Translatologische Manifest’. Maar hij schrijft ook over het vertalen van Brodsky (naar het Pools), Szymborska (naar het Engels), en ‘Szekspir’ (naar het Pools). Een aantal van zijn vertalingen van Shakespeare’s sonnetten werden door Stanisław Sojka op muziek gezet.

Ocalone w tłumaczeniu lijkt me een onvertaalbaar boek. Daarom als afbeelding de foto die op de omslag van het boek staat: een meesterlijke verbeelding van de dilemma’s van iedere vertaler. En die zogenaamde ‘kleine talen’ aan de UvA moeten natuurlijk blijven. Want welke Nederlander kan er anders over tien jaar nog Barańczak lezen?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s