Het Zwarte Vierkant van de man uit Kiev

300px-Malewitsch

J. is op het idee gekomen om samen de Malevich-tentoonstelling in het Stedelijk Museum te bekijken. Kan ik hem misschien uitleggen waarom het Zwarte Vierkant kunst is? En, als ik dat niet onder woorden kan brengen, kan ik hem dan misschien vertellen wat de andere betekenissen van dit schilderij zijn, waar minstens tien mensen in zwijgende aanbidding naar opkijken? Het lukt me niet, vandaag kan ik geen woorden vinden voor het schilderij dat me altijd weer naar de strot grijpt.

Even later zitten we op een bankje in een van de museumzalen. J. vertelt me over zijn Europa-boek waar hij bijna een uitgever voor gevonden heeft en ik vraag me af waarom we hem nooit bij DWDD zien. Als je vijf minuten naar hem geluisterd hebt, ben je al het borreltafel-cynisme over de Europese Droom vergeten en wil je er nog veel over meer horen: zoals hoe we dankzij Europa al tot in de derde generatie vrede hebben. Voor die Europese Droom werden deze week in Kiev, de geboorteplaats van Kazimir Malevich, minstens vijf demonstranten gedood. Of vochten ze om iets anders?

Mijn Oekraïense facebook-vrienden zetten hun profielfoto’s op zwart en ik wist dat ze ergens achter die zwarte vierkanten aan het demonstreren waren.
De Sovjet-autoriteiten lieten Malevich in 1927 naar Europa vertrekken met een deel van zijn schilderijen en archief. Ze dachten dat hij er wel zou blijven, net als Kandinsky en Chagall. Maar hij liet zijn werk achter in Berlijn, keerde terug naar Leningrad, kwam in de gevangenis, en overleed in 1935. In 1988 werd er in de buurt van zijn oorspronkelijke graf, dat nu verdwenen is, een herdenkingssteen neergezet. ‘Met een rood vierkant’, zegt Alexander Matveyev, een van de initiatiefnemers, in de prachtige documentaire Monuments for Malevich. ‘Met een zwart vierkant hadden de autoriteiten het nooit goedgekeurd.’

‘Het zwarte vierkant heeft een kosmische betekenis’, zegt een scholier in diezelfde documentaire en hij houdt zijn kunstwerk De lichtheid van de kubus voor de camera. ‘Je kunt er een mooi nieuw schilderij in ontdekken’, zegt een meisje. Perestrojka van de geest bij die jongeren.

‘Het vriest hier achttien graden,’ schreef een van mijn facebook-vrienden gisteren vanaf het Onafhankelijkheidsplein in Kiev. ‘Maar wij blijven hier totdat we gewonnen hebben.’

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s