Boodschappennetje

images-12-200x149

Als ik een boek in mijn handen heb met achterin een stamboom en een lange lijst van de belangrijkste personages, dan ga ik er eens lekker voor zitten. Dat deed ik een paar weken geleden eindelijk voor het epos van Vasili Grossman, Leven en lot. ‘Anna Semjonovna Strum, Anna Vladimirovna Sjaposjnikova en Sofja Osipovna Levinton zijn jeugdvriendinnen. Anna Semjonovna Strum, Maroesja en Sonja Sjaposjnikova en Tolja zijn bij het begin van de roman overleden en komen alleen in de herinnering van andere personages voor.’ Als je de weg nog niet kwijt bent, moet je het boek zeker gaan lezen omdat je onvergetelijke uren zult beleven. Ik stel voor dat je begint met het nawoord van vertaalster Froukje Slofstra. Want niet alleen de roman is een epos, maar ook de geschiedenis van het boek zelf heeft epische vormen.

In het najaar van 1960 legde Grossman het manuscript van Leven en lot voor aan de redactie van het tijdschrift Znamja (Het vaandel). Een paar maanden later stonden er twee veiligheidsagenten voor de deur met een huiszoekingsbevel. Leven en lot werd gearresteerd: het manuscript, de kladversies, aantekeningen, carbonpapier en typelint werden in beslag genomen, net als alle versies van zijn levenswerk die Grossman bij vertrouwelingen had ondergebracht. Grossman stierf drie jaar later, een gebroken man.

Maar er bleek nog één exemplaar bewaard. Het manuscript werd in delen op microfilm naar het buitenland gesmokkeld en in 1980 bij een Zwitserse uitgeverij gepubliceerd. De uitgave was een reconstructie: op de microfiches ontbraken sommige passages, andere fragmenten bleken onleesbaar. Acht jaar kwam deze versie van Leven en lot uit in Rusland, in het tijdschrift Oktjabr (Oktober).

De weduwe van Vjatsjeslav Loboda, een goede vriend van Grossman, herkende het verhaal onmiddellijk. Het manuscript hing immers al een paar decennia aan haar kapstok, in een boodschappennetje. Het was Grossmans eigen exemplaar, met zijn laatste correcties, in het allerdiepste geheim bij de Loboda’s in bewaring gegeven. Dankzij het boodschappennetje van mevrouw Loboda kon in 1989 de eerste complete Russische editie van Leven en lot verschijnen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s