In memoriam: Milo Anstadt

milo_haga_091005-006-small-150x150

‘Altijd als ik een formulier moet invullen, aarzel ik bij de vraag naar mijn land van geboorte. Is het Polen? Oekraïne? Sovjetunie? Toen mijn ouders trouwden, lag Lwów in Oostenrijk en heette het officieel Lemberg. Toen ik geboren werd lag het in Polen. Nu ligt het in de sovjetrepubliek Oekraïne.’ De schrijver van deze woorden, Samuel Marek (Milo) Anstadt is op 16 juli in Amsterdam overleden.

Milo Anstadt werd op 10 juli 1920 geboren en emigreerde in 1930 met zijn ouders en zijn zusje Sera naar Amsterdam. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij actief in het verzetswerk van de Communistische Partij. Na de oorlog werkte hij als journalist, onder andere voor Vrij Nederland en de VARA. Hij werd vooral bekend door zijn medewerking aan de legendarische televisieserie De Bezetting.  Anstadt maakte diverse documentaires over Polen en zette zich op zeer hoge leeftijd nog in voor het Museum voor de Geschiedenis van de Poolse Joden dat in Warschau wordt gebouwd.

De boeken en inzichten van Anstadt begeleidden me bij mijn vele reizen naar Polen. Toen ik het land in 1983 voor het eerst bezocht, bereidde ik me op die reis voor met het boek Polen. Land, volk, cultuur, dat Anstadt in 1962 publiceerde op verzoek van Uitgeverij Wereldvenster. In 1982 publiceerde hij het autobiografische Kind in Polen, in 1989 gevolgd door Polen en Joden. Daarin beschrijft hij de dualiteit van de Poolse samenleving waarin Polen en Joden elkaar  ‘eigenlijk nooit nader kwamen’, maar waar toch een geestelijk klimaat bestond ‘waarin Polen (Frédéric Chopin, Madame Curie, Witold Gombrowicz, Andrzej Wajda) en Joden (Martin Buber, Isaac Bashevis Singer, Arthur Rubinstein en Roman Polanski) tot ontplooiing kwamen’.

Vanwege zijn kritische visie op zijn geboorteland werd hem achttien jaar lang een Pools visum geweigerd. Dat veranderde in de periode van de politieke omwentelingen. In 2004 werd hem door President Aleksander Kwasniewski het Poolse Kruis van Verdienste toegekend voor zijn verdiensten op het gebied van de Pools-Joodse toenadering.

Milo Anstadt beschikte over een bijzondere gave: hij toonde ons de geschiedenis van Europa door steeds maar weer zijn eigen levensverhaal te vertellen. Lwów, waar hij werd geboren en dat Lemberg heette toen zijn ouders trouwden, heet inmiddels Lviv. Een prachtige stad die allang niet meer in Oostenrijk ligt, noch in Polen, en ook niet in de Sovjetunie, maar in Oekraïne, nu bijna twintig jaar een onafhankelijke republiek.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s